Zygmunt III Waza (1587-1632)

 

 

Urodzony w 1566 roku, syn króla szwedzkiego Jana III Wazy i Katarzyny Jagiellonki. Obrany królem Polski w 1587 roku, zraził sobie szlachtę i magnatów sympatią do rządów absolutnych i popieraniem kontrreformacji (rokosz Zebrzydowskiego w 1606 r.). Po śmierci ojca koronował się na króla Szwecji, co wywołało w następstwie długotrwałe zmagania szwedzko-polskie zakończone, pomimo początkowych zwycięstw, utratą przez Polskę części Inflant. Dążenia do objęcia tronu moskiewskiego nie dały rezultatu, mimo zajęcia Moskwy w 1610 roku. Prowadził politykę prohabsburską, co uwikłało Polskę w wojny z Turcją (klęska pod Cecorą i zwycięstwo pod Chocimiem). Przeniósł stolicę z Krakowa do Warszawy. Zmarł w 1632 roku w Warszawie. Pochowany został na Wawelu.

 

1

 

28

 

3

 

14

 

29 30

 

1587 - Podwójna elekcja. Konflikt zbrojny o tron między królem a kontrkandydatem - Maksymilianem Habsburgiem. Panowanie Zygmunta III Wazy (do 1632). Budowa ratusza Starego Miasta w Gdańsku (do 1595);

1588 - Bitwa pod Byczyną - zwycięstwo Jana Zamoyskiego nad wojskami Maksymiliana Habsburga (wziętego do niewoli). Pierwszy polski podręcznik rolnictwa - Gospodarstwo Anzelma Gostomskiego. Ostateczna kodyfikacja praw na Litwie;

 

Medal 1991 Jan Zamoyski - Bitwa pod Byczyną
Średnica: 70 mm
Metal: brąz
Waga: 141 g

 

66

 

67

 

54 55

 

4

 

Po zwycięstwie pod Byczyną w roku 1588 Zamoyski wziął do niewoli arcyksięcia austriackiego Maksymiliana, który siłą pragnął zagarnąć koronę polską.

 

56

 

3a

 

Rycerstwo za czasów Zygmunta III Wazy

 

1589 - Traktat pokojowy z Habsburgami (będzińsko-bytomski). Utworzenie ordynacji zamojskiej przez kanclerza Jana Zamoyskiego (istniała do 1944);

1591 - Pierwsze powstanie kozackie (do 1593), pod wodzą Krzysztofa Kosińskiego. Ataki pospólstwa na zbory innowiercze w Krakowie i Wilnie;

1593 - Koronacja króla Polski Zygmunta III Wazy na króla Szwecji (detronizacja w 1599);

1594 - Jan Zamoyski powołuje do życia Akademię Zamojską oraz drukarnię i bibliotekę w Zamościu;

 

5

 

19

 

22

 

1595 - Kolejne powstanie kozackie, pod wodzą Semena Nalewajki (zginął w 1597);

1596 - Unia brzeska - uznanie zwierzchności papieża przez część prawosławnych mieszkańców Rzeczypospolitej. Przeniesienie stolicy z Krakowa do Warszawy;

 

17

 

21

 

26 

 

1597 - Opublikowanie Kazań sejmowych Piotra Skargi. Przebudowa (do 1619) Zamku Królewskiego w Warszawie;

 

 36a

 

16

 

1598 - Druga wyprawa Zygmunta III Wazy do Szwecji - klęska pod Linkoping;

1599 - Ukazanie się drukiem Biblii w tłumaczeniu Jakuba Wujka;

 

BIBLIA JAKUBA WUJKA 1599 rok
Strony 311-312, (1 karta)
Księgi Wtóre Królewskie
KOMPLETNE ROZDZIAŁY 9 i 10
XVI-wieczny starodruk w języku polskim. Karta zawiera ozdobne drzeworyty (Inicjały). Pochodzi ze zdekompletowanego egzemplarza Biblii (destruktu). Wymiary karty ca. 30 x 20 cm .Tekst Biblii pisany jest przepięknym staropolskim językiem. Do karty karty dołączony Certyfikat Autentyczności, a także kartka z alfabetem gotyckim ułatwiającą rozczytanie tekstu.

 

60

 

61

 

62

 

63

 

13

 

1600 - Nieudana próba zawarcia unii z Rosją. Początek pierwszego etapu wojen ze Szwecją o Inflanty (do 1611);

1602 - Założenie akademii ariańskiej w Krakowie;

1603 - Początek budowy (do 1609) klasztoru Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej;

1604 - Zwycięstwo w bitwie ze Szwedami pod Białym Kamieniem. Pierwsza "dymitriada" (do 1606) - rzekomo ocalały syn cara Iwana IV Groźnego obejmuje rządy w Moskwie z pomocą wojsk polskich;

 

68

 

1605 - Zwycięstwo nad Szwedami w bitwie pod Kircholmem (siły polskie pod wodzą Jana Karola Chodkiewicza). Narysowanie pierwszego planu Moskwy, przez polskiego kartografa Tomasza Makowskiego;

 

Medal pamiątkowy:

- Hetman Jan Karol Chodkiewicz

- Bitwa pod Kircholmem

Materiał: brąz srebrzony;
Średnica: 70 mm;
Waga: 120 g;
Wydany dla Towarzystwa Wiedzy Obronnej.

 

69

 

70

 

37

 

38

 

39

 

40

 

1606 - Rokosz wojewody krakowskiego Mikołaja Zebrzydowskiego (do 1609);

1607 - Klęska rokoszan w bitwie z wojskami królewskimi pod Guzowem. Druga "dymitriada" (do 1608) - rokowania Polaków z nowym carem, Wasylem Szujskim;

1609 - Wojna z Rosją - oblężenie Smoleńska przez wojska polskie. Zygmunt III Waza z rodziną i dworem ostatecznie opuszcza Wawel i przenosi się do Warszawy;

1610 - Bitwa pod Kłuszynem - zwycięstwo hetmana Stanisława Żółkiewskiego nad carem Wasylem Szujskim. Zajęcie Kremla przez Polaków. Zygmunt III Waza żąda dla siebie tronu carskiego;

 

10 zł Kłuszyn 

Rok emisji: 2010

Nakład: 60.000 szt.

Metal: srebrna (Ag 925)

Waga: 14,14 g

Średnica: 40,0 x 26,0 mm (elipsa)

Stempel lustrzany

 

42

 

43

 

23 

 

1611 - Zdobycie Smoleńska przez wojska polskie. Urodził się Jan Heweliusz (zm. 1687), astronom gdański. Przywilej erekcyjny króla Zygmunta III dla uniwersytetu w Poznaniu;

 

7

 

8

 

15

 

24

 

25

 

50

 

Medal okolicznościowy poświęcony pamięci Jana Heweliusza.
Wydany przez Polskie Towarzystwo Archeologiczne i Numizmatyczne.
Medalier: Krystyna Jeż-Kręcicka, 1987 r.
Tombak patynowany, średnica: 70 mm.
Emitent: PTAiN, Oddział w Gdańsku.
Mennica Państwowa, 1987 rok.,Waga: 127,4 g

 

71

 

72

 

Jednym z ważnych wydarzeń historycznych dotyczacych również i Zamku Królewskiego w Warszawie jest złożenie hołdu królowi polskiemu Zygmuntowi III Wazie przez carów Szujskich na sejmie RP w dniu 29 października 1611. Wydarzenie to miało miejsce w Wielkiej Sali Senatu, gdzie carowie przywiezieni zostali jako jeńcy pojmani przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego.

 

57

 

 


 

 

 

 

1612 - Kapitulacja polskiej załogi Kremla (przerwa w działaniach militarnych do 1617). Konfederacje wojskowe (do 1614). Publikacja (w Krakowie) wierszowanego podręcznika górnictwa i hutnictwa Officina ferraria Walentego Roździeńskiego;

 

9

 

1613 - Pierwszy wielki piec hutniczy (na Kielecczyźnie). Powołanie trybunału skarbowego w Radomiu (miał regulować zadłużenie wobec wojska);

 

44

 

45

 

Towarzystwo Przyjaciół Górnictwa, Hutnictwa i Przemysłu Staropolskiego w Kielcach — z okazji organizowanych przez to stowarzyszenie imprez pod nazwą Dymarki Świętokrzyskie — wydawało co roku medale prezentujące zabytki techniki Kielecczyzny. W 1972 r. pokazano na medalu fragment najbardziej znanego zabytku techniki hutniczej — huty w Samsonowie. Przedstawia on ruiny pieca wzniesionego w 1882 r. Na medalu znajduje się napis „Wielki piec w Samsonowie — Zabytki techniki Kielecczyzny". Medal  projektował art. plastyk Jan Łęski.   Wszystkie medale wydawane przez TPGHiPS wykonane są z proszków spiekanych.

 

46

 

47

 

1614 - Sielanki Szymona Szymonowica;

1617 - Niepowodzenia wojsk polskich w walkach ze Szwedami o Inflanty (utrata Parnawy, dwuletni rozejm);

1618 - Nieudana próba zdobycia Moskwy, rokowania z Rosją w Dywilinie: Polska otrzymuje ziemie: siewierską, smoleńską i czernihowską. Objęcie lenna pruskiego przez Hohenzollernów brandenbusrskich. Przez port w Gdańsku eksportowano największą w dziejach dawnej Polski ilość zboża - 115521 łasztów (1 łaszt = 3283 litry);

 

2

 

1582 - Rozejm w Jamie Zapolskim - powrót Inflant, Połocka, Wieliża do Rzeczypospolitej;

1611 - Wydzielenie z Kurlandii powiatu piltyńskiego;

1618 - Objęcie tronu w Prusach Książęcych przez Hohenzollernów brandenburskich;

 

1619 - Wysłanie przez Zygmunta III Wazę oddziału lisowczyków ma pomoc Wiedniowi, zagrożonemu przez księcia siedmiogrodzkiego - Bethlena Gabora. Zakończenie budowy kościoła świętych Piotra i Pawła w Krakowie;

 

51

 

1620 - Wyprawa Stanisława Żółkiewskiego na Mołdawię. Klęska w bitwie pod Cecorą. Początek XVII-wiecznych wojen polsko-tureckich. Wystawienie pierwszego spektaklu operowego (na dworze Lubomirskich w Wiśniczu);

 

10

 

27

 

Zamek w Wiśniczu, między innymi miejsce powstania najstarszej polskiej książki kucharskiej "Compedium ferculorum albo zebranie potraw" napisanej w 1682 roku przez Stanisława Czernieckiego.

 

1621 - Skuteczna obrona Chocimia przezd Turkami. Klęski w Inflantach - zajęcie Rygi przez Szwedów, którzy w następnym roku docierają do Kurlandii. Urodził się Jan Andrzej Morsztyn (zm. 1693), poeta. Urodził się Wacław Potocki (zm. 1696), poeta;

 

11

 

1624 - Zwycięstwo nad Tatarami pod Martynowem - powstrzymanie najazdu;

1625 - Zajęcie pozostałej części Inflant przez Szwedów. Bunt Kozaków stłumiony przez hetmana Stanisława Koniecpolskiego (ograniczenie rejestru, zakaz wypraw łupieżczych);

1626 - Powstrzymanie najazdu tatarskiego pod Białą Cerkwią. Początek wojny ze Szwedami o ujście Wisły do 1629);

 

48

 

Należy to wspomnieć o bardzo ważnej instytucji, bez której nie byłoby tak potężnej polskiej floty. KOMISJA OKRĘTÓW KRÓLEWSKICH. Powołana przez króla polskiego Zygmunta III Wazę na wzór ► komisji morskiej z czasów króla Zygmunta Augusta, działająca w latach 1626–1628, kontynuująca następnie prace dzięki inicjatywie kolejnego króla polskiego Władysława IV w 1635–1636. Jej celem była budowa regularnej polskiej floty wojennej, związana z militarnym zagrożeniem ze strony Szwecji oraz pretensjami polskiej dynastii królewskiej Wazów do korony szwedzkiej. Komisja (zwana też komisją okrętów) została powołana przez króla Zygmunta III około 9 XI 1626, podczas jego pobytu (wraz z synem, królewiczem Władysławem) w Gdańsku. Decyzja zapadła w obliczu wojny polsko-szwedzkiej z lat 1625–1629 oraz w związku z ofensywą szwedzką w Prusach. Bezpośrednim celem komisji było zorganizowanie od podstaw floty wojennej, mogącej przeciwstawić się marynarce króla Szwecji.

 

52

 

Pod koniec 1626 roku flota polska posiadała 7 dużych trzymasztowych okrętów gotowych do walki, z których każdy wyposażony był w około 20 - 30 dział. Na głównych masztach łopotały czerwone bandery, na których widniała zgięta ręka trzymająca szablę.

 

1627 - Zwycięstwo nad Szwedami w bitwie morskiej pod Oliwą;

 

12

 

18

 

20

 

Jednak żaglowce to jest piękny widok. Jeszcze wykonane z takim smakiem i profesjonalizmem to jest kunszt najwyższej klasy. Na pierwszym planie bitwy morskiej pomiędzy polską flotą a eskadrą szwedzkich okrętów, widzimy okręt admiralski "Rycerz Święty Jerzy". W bitwie brały udział okręty: "Święty Jerzy", "Król Dawid", "Wodnik", "Latający Jeleń".

 

31

 

32

 

33

 

34

 

35

 

Medal: Arend Dickmann - admirał polskiej floty wojennej
Sygnatura – BCH 1987 - na awersie
Wykonany na zlecenie PTAIN
Projekt - Bogdan Chmielewski
Technika - Bity ø 70 mm.
Materiał - Tombak patynowany
Wykonanie - Mennica Państwowa
Nakład - 1400 egz.
Waga 134 g

 

58

 

59

 

Medal 1993 - ADMIRAŁ FLOTY POLSKIEJ AREND DICKMANN
WAGA: 127 g
ŚREDNICA: 70 mm
Metal: brąz patynowany
Projektanci: Roussana i Andrzej Nowakowski
Producent: Mennica Państwowa

 

64

 

65

 

1628 - Początek działalności stałej sceny operowej na Zamku Królewskim w Warszawie (do 1646);

1629 - Rozejm polsko-szwedzki w Starym Targu (Szwecja zatrzymuje porty z wyjątkiem Gdańska, Pucka i Królewca oraz otrzymuje prawo do pobierania części cła z Gdańska). Powstrzymanie najazdu tatarskiego. Udział Krzysztofa Arciszewskiego w holenderskiej ekspedycji na tereny dzisiejszej Brazylii (Ameryka Południowa, do 1639);

 

49

 

Żetony te były w obiegu i funkcjonowały jako środek płatniczy w roku 2007 na terenie miasta Mosina.
- data emisji : 2007
- nakład : 1000 egzemplarzy
- średnica : 27 mm
- metal : miedź
Kolekcjonowanie monet zastępczych staje się coraz bardziej popularne.
Liczne emisje, małe nakłady oraz ciekawa stylistyka sprawiają, że monety zastępcze są wspaniała alternatywą dla monet emitowanych przez NBP.

 

1630 - Szwedzi na Pomorzu Zachodnim. Odrzucenie projektu reformy zasad wolnej elekcji autorstwa zmarłego Jana Zamoyskiego. Ukazanie się zbioru kolęd polskich Jana Żabczyka;

1631 - Budowa zamku Ossolinskich - Krzyztopór - pod Ujazdem na ziemi sandomierskiej (do 1644);

1632 - Śmierć Zygmunta III Wazy. Panowanie Władysława IV Wazy (do 1648). Wojna o Smoleńsk z Rosją (do 1634);