Zygmunt I Stary (1506-1548)

 

 

 

Urodzony w 1467 roku, piąty syn Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety. W 1498 roku został księciem głogowskim, później zarządzał całym Śląskiem w imieniu swego brata, króla Czech i Węgier. W 1506 roku obrany został wielkim księciem litewskim i niedługo potem królem polskim. Prowadził rozważną politykę w oparciu o możnowładców, choć nie udało mu się uniknąć wojen. W 1515 roku na zjeździe wiedeńskim zrzekł się praw do korony czeskiej i węgierskiej. Wyraził zgodę na sekularyzację resztki państwa zakonnego w Prusach i przyjął w 1525 roku hołd pierwszego ich świeckiego władcy, Albrechta. Przyłączył do Polski Mazowsze. W ostatnich latach ulegał wpływowi swej drugiej żony, księżniczki włoskiej, Bony Sforza. Na czasy Zygmunta I przypada początek złotego wieku kultury polskiej. Zmarł w 1548 roku, pochowany został w katedrze wawelskiej.

 

1

 

17

 

1506 - Statut Łaskiego - zbiór wszystkich wydanych wcześniej przywilejów i praw. Śmierć Aleksandra Jagiellończyka. Panowanie Zygmunta I Starego (do 1548). Pierwszy druk tekstu Bogurodzicy;

1507 - Wznowienie działalności mennicy krakowskiej. Początek przebudowy Wawelu w stylu renesansowym (do 1536);

 

27

 

Staloryt Państwowej Drukarni w Wiedniu. 10 zł – widok Wawelu wg sztychu H. Schedela z Kroniki Norymberskiej. Projekt znaczka wykonali prof. Gessner i Walter Kreb. Rytował prof. Lorber. Znaczek 10 zł drukowany był w arkuszach obejmujących 4 arkusiki ozdobne, każdy po 8 szt. znaczków. Każdy arkusik u góry ma niemieckie godło oraz napis „Generalgouvernement„. Boczne marginesy ozdobione liśćmi dębowymi. U dołu arkusika umieszczono napis „Deutsche Post Osten”, a po lewej stronie napis: „Entwurf: K. Gessner Wien”, po prawej – „Stich: F. Lorber Wien”. U dołu czerwone cyfry 1, 2, 3 lub 4 oznaczające sektory.

 

8 gr brunatno pomarańczowy – Baszta Sandomierska na Wawelu w Krakowie. Arkusz drukarski zawierał cztery sektory sprzedażne po 50 znaczków (pięć rzędów poziomych po 10 szt.). Znaczek został zaprojektowany przez prof. Erwina Puchingera, na podstawie przedwojennych fotografii.

 

1509 - Konflikt zbrojny z Mołdawią. Odnowienie przez sułtana tureckiego Bajazyta II pokoju z państwem polskim (do 1510);

1510 - Decyzja sejmu, zabraniająca przekazywania w testamencie dóbr ziemskich Kościołowi katolickiemu. Albrecht Hohenzollern wielkim mistrzem zakonu krzyżackiego. Urodził się Józef Struś (zm. 1568), lekarz, twórca polskiej kardiologii;

1512 - Najazd tatarski, zwycięstwo wojsk polskich w bitwie pod Wiśniowcem. Pierwszy etap (do 1514) wojny litewsko-moskiewskiej;

1513 - Pierwsza książka drukowana w języku polskim - Raj duszny Biernata z Lublina (drukarnia Floriana Unglera w Krakowie);

1514 - Bitwa pod Orszą, zwycięstwo wojsk litewsko-polskich, pod wodzą Konstantego Ostrogskiego, nad oddziałami moskiewskimi;

 

16

 

22

 

1515 - Udział Zygmunta I Starego i Władysława Jagiellończyka w zjeździe wiedeńskim (plany dynastyczne Jagiellonów i Habsburgów). Drugi etap (do 1517) wojny litewsko-moskiewskiej. Pierwszy wyrok w sprawie o czary (w Waliszewie koło Poznania);

1517 - Powstanie floty kaperskiej ("królewskiej straży morskiej" w Gdańsku). Budowa kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu (do 1533). Ukazanie się Traktatu o dwóch sarmacjach Macieja z Miechowa (po łacinie, po polsku w 1535);

 

4

 

1518 - Przybycie do Polski księżniczki Bony Sforzy (drugiej żony Zygmunta I Starego);

1519 - Najazd moskiewski i tatarski. Klęska wojsk polskich pod Sokalem. Ostatnia wojna z zakonem krzyżackim (do 1521). Ufundowanie przez biskupa poznańskiego Jana Lubrańskiego akademii w Poznaniu (tzw. Akademia Lubrańskiego);

 

11

 

Założenie Akademii Lubrańskich w Poznaniu.

 

1520 - Początki ruchu egzekucyjnego szlachty. Pierwszy edykt króla Zygmunta I Starego zakazujący przywozu literatury luterańskiej (kolejny w 1523). Odlanie największego polskiego dzwonu ("Zygmunt", 11 ton);

 

3

 

1521 - Czteroletni rozejm z zakonem krzyżackim. Książę pomorski Bogusław X oddaje Pomorze Zachodnie w lenno cesarzowi;

1522 - Pięcioletni rozejm w wojnie litewsko-moskiewskiej;

1523 - Drugi edykt królewski zakazujący sprowadzania ksiąg luterańskich, obwarowany karą śmierci;

1524 - Uruchomienie pierwszej papierni (w Wilnie). Ukazanie się pierwszej drukowanej książki w języku litewskim (w Królewcu);

1525 - Hołd pruski - hołd lenny złożony Zygmuntowi I Staremu przez Albrechta Hohenzollerna;

 

5

 

6

 

18

 

19

 

20

 

21

 

1526 - Śmierć ostatniego księcia mazowieckiego, Janusza III. Początek starań o przyłączenie jego ziem do Polski. Druk pierwszej mapy Polski i zachodniej Litwy (Bernarda Wapowskiego). Reforma monetarna Zygmunta I Starego (do 1529, 1 złoty = 30 groszy);

 

14

 

Rozprawa o monecie

 

1528 - Kodyfikacja zwyczajów i praw na Litwie. Ordunek górny - pierwsza kodyfikacja prawa górniczego w języku polskim;

1529 - Zjazd warszawski - połączenie Mazowsza z Polską;

1530 - Koronacja Zygmunta Augusta (syna Zygmunta I Starego) na króla Polski (pełnię władzy uzyskał po śmierci ojca). Konflikt z Mołdawią o Pokucie. Urodził się Jan Kochanowski (zm. 1584), poeta. Pierwsze pałace w stylu renesansowym (do 1540, m.in. Pieskowa Skała);

 

6a

                                                                                   10

 

12

 

15                                                                                                                                               

1531 - Bitwa pod Obertynem. Wojska Jana Twardowskiego zwyciężają Mołdawian. Wielki Przywilej Ziemski - rodzaj pierwszej pisanej konstytucji - wydany przez ostatniego Piasta na Górnym Śląsku, księcia Jana Dobrego;

 

7

 

26

 

Postanowiłem uczcić tę bitwę Pocztą Balonową wpisując w kopertę medal pamiatkowy, który odzwierciedla bitwę, a jednocześnie upamiętnić 450. rocznicę śmierci hetmana Jana Tarnowskiego.

 

23

 

24

 

2

 

1508 Odzyskanie Lubecza przez Litwę;

1522 Utrata Smoleńska przez Litwę na rzecz Moskwy;

1526 Inkorporacja do Korony lennego Mazowsza. Utrata Jedysanu przez Litwę na rzecz Turcji;

1531 korekta granicy polsko-mołdawskiej na Pokuciu;

 

1533 - "Wieczysty pokój" Zygmunta I Starego z sułtanem tureckim Sulejmanem II Wspaniałym (obowiązywał 80 lat);

 

25

 

1534 - Wojna litewsko-moskiewska (do 1537);

1535 - Edykt królewski, zakazujący przebywania w Polsce wyznawcom radykalnych doktryn religijnych;

1536 - Urodził się Piotr Skarga (zm. 1612), pisarz i kaznodzieja jezuicki, przedstawiciel kontrreformacji;

1537 - Wojna kokosza - rokosz szlachty zebranej pod Lwowem przeciwko kolejnej wyprawie mołdawskiej. Urodził się Wojciech Oczko (zm. 1599), lekarz wenerolog i balneolog;

1538 - Najazd wojsk mołdawskiego hospodara Petryły. Wspólne działania Polski i Turcji kończą spór. Odzyskanie Pokucia;

1542 - Synod w Piotrkowie - ścisłe określenie przez biskupów katolickich kompetencji sądów kościelnych w Polsce. Urodził się Jan Zamoyski (zm. 1605), kanclerz;

                                                                      9                      

1543 - Wydanie w Norymberdze De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach ster niebieskich) Mikołaja Kopernika. Krótka rozprawa między trzema osobami: Panem, Wójtem a Plebanem Mikołaja Reja;

 

13

 

1544 - Objęcie samodzielnych rządów na Litwie przez Zygmunta Augusta. Powstanie protestanckiej akademii w Królewcu (staraniem Albrechta Hohenzollerna);

1545 - Ukazanie się pierwszego drukowanego katechizmu w języku polskim;

1547 - Urodził się Stanisław Żółkiewski (zm. 1620), hetman. Ukazanie się Katechizmu Martynasa Maźvydasa uważanego za najstarszy zabytek języka litewskiego;

 

8

 

1548 - Śmierć Zygmunta I Starego. Panowanie Zygmunta Augusta (do 1572);