Gościmy

Odwiedza nas 134 gości oraz 0 użytkowników.

Licznik odwiedzin

Spis treści

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

W Apokalipsie św. Jan pisze, że anioł karzący posiadający klucz do otchłani zstąpił z nieba i otworzył studnię tej czeluści, wiąże Szatana i wtrąca go do tej otchłani.


Ciekawymi pracami są rysunki i grafiki Pana Andrzeja Masianisa, absolwenta Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zajmuje się malarstwem, rysunkiem i grafiką. Uczestnik cyklu wystaw pt. „Sąd Ostateczny” organizowanych przez galerię Test, Pokaz, Studio, Kordegarda i Teatr Academia w Warszawie. Bardzo podobają mi się Jego prace i kilka chciałbym pokazać w niniejszym artykule.

 

69

 

70

 

71

 

72

 

73

 

74

 

75

 

Giovanni di Paolo jest bohaterem malarstwa sieneńskiego z XV wieku. Znaczącym dziełem, które wyraża ten jego talent, jest Sąd Ostateczny z około 1465 roku, namalowany na długim panelu. Najciekawszą częścią obrazu jest ta po lewej, poświęcona błogosławionym. Ciekawe jest przede wszystkim otoczenie. Raj to park botaniczny bogaty w esencje, różnobarwne zioła i kwiaty, białe lilie, dzwonki i wiszące orchidee; na skraju bujny sad z sześcioma drzewami pełnymi owoców. W tym ogrodzie, w cieniu sadu, zmartwychwstali przybywają nadzy, witani i przyodziani przez aniołów; błogosławieni odnajdują wtedy swoich przyjaciół, kolegów, członków rodziny w atmosferze zaskoczenia i radości; radość rozpływa się w pocałunkach i czułych uściskach; intensywne rozmowy przerwane niegdyś w cieniu krużganków, wymiana zwierzeń, wznowienie duchowych dialogów. Przykładową ikoną tego raju uczuć jest czuły uścisk, który pieczętuje spotkanie w zaświatach między Augustynem i jego matką Moniką, oboje ogłoszeni świętymi. Raj ten jest czymś więcej niż uszczęśliwiającą wizją Pana Boga agapą, miejscem braterstwa, przyjęcia, odnalezionej na nowo przyjaźni, przywróconej zażyłości, radości uczucia.


Centralna część obrazu przedstawia scenę Sądu. Pan Jezus, sędzia, schodzi z Empireum, przemierza siedem niebios rozbrzmiewających światłem słonecznym, witany przez chór cherubinów i wypowiada wyrok z podniesioną ręką. Koronują go osobistości dworu niebieskiego, dwunastu apostołów zasiadających na tronach popularnych sędziów, obrońców Marii i Jana Chrzciciela, aniołów trębaczy, którzy budzą zmarłych, proroków, którzy zapowiadali toczące się wydarzenia. Poniżej znajduje się scena zmartwychwstania. Zmartwychwstali wychodzą ze swoich grobowców i stoją na skraju kwadratowych grobowców, wciąż oszołomieni, niemal niedowierzający w obliczu wydarzeń. Jednak poznając swój los, potrzebują interwencji aniołów, aby dotrzeć do celu. Po lewej stronie aniołowie podnoszą zmartwychwstałych, obejmują ich i wprowadzają do Raju.


Po prawej, w bardziej energiczny i brutalny sposób, archanioł Michał grozi potępionym wyciągniętym mieczem i wrzuca ich w ramiona diabłów; diabeł leci, by zablokować potępionego, który próbował uciec.


Prawa część poświęcona jest piekłu, przedstawionemu jako wydrążona góra, pełna wąwozów i broniona poniżej przez podwójne mury miasta Dite. Diabły strzegą wejścia, które nawiedziły płomienie. Siedzący na drzwiach diabeł pokazuje kartusz, w którym być może napisano motto Dantego: Zostawcie wszelką nadzieję, którzy wchodzicie. Potępieni są natychmiast prowadzeni przed piekielnym sędzią Minosem, który decyduje o ich przeznaczeniu. Powyżej jest jaskinia Limbo, gdzie dzieci w swej niewinności nie cierpią, lecz żyją w ciemności, nie mogąc ujrzeć chwały Bożej. Dalej jest jaskinia gniewnych, gdzie potępieni wciąż okazują swój gniew i gryząc ręce, wykonują gesty samookaleczenia. Obok jest jaskinia leniwców: diabły próbują je stymulować na każdy sposób, kłując, dźgając, jeżdżąc na nich, nie będąc jednak w stanie przezwyciężyć wrodzonego lenistwa. Trzy centralne jaskinie karzą zazdrosnych, dumnych i skąpych: pierwsi cierpią z powodu gorąca i zimna i są zmuszeni przejść przez płomienie, zanim trafią do zamarzniętego jeziora; dumni są upokarzani przez diabły, stawiani pod nogami i przemieniani w szydercze fotele; skąpcy są związani sznurowadłami, które zaciskają ich sakiewki pełne monet. W jaskiniach poniżej znajdują się lubieżni (nieprzyzwoicie obmacywani i wyszydzani) i żarłoczni (zmuszeni do torturowania Tantala przed obciążonym stołem lub zmuszeni do połykania marnych kawałków). W odległym dolnym rogu ukazane są tortury Syzyfa (który podnosi głaz, który diabeł odrzuca) i tortury Prometeusza w łańcuchach (które orzeł pożera wątrobę).

 

76

 

 

Przełomowym dziełem traktującym o piekle, opisującym hierarchię i strukturę podziemnego świata, był ukończony w 1321 roku średniowieczny poemat Dantego Alighieri, Boska komedia. Stworzona przez włoskiego poetę eschatologiczna wizja zaświatów – Raju, Czyśćca i Piekła – powstała w oparciu o motywy biblijne, szóstą pieśń Eneidy oraz szereg innych literackich utworów o charakterze wizyjnym.


Nie da się czytać utworu również bez analogii ze światem współczesnym. Myślę, że każde pokolenie, które próbowało zgłębić sedno poematu, musiało mieć podobne odczucia. I choć od powstania utworu dzieli nas wiele stuleci i świat od tego czasu zmieniał się diametralnie, gdzieś w głębi duszy czuje się, że wartości utożsamiane w utworze z okresem średniowiecza, istnieją także w czasach nam współczesnych. Gdyby Dante po wydostaniu się z zaświatów wkroczył nagle w XXI wiek, zastałby ludzi podobnych do tych, których spotkał w Piekle.


Innymi słowy jest to utwór ponadczasowy.

 

Dante, który jest zarówno narratorem jak i głównym bohaterem opisuje swoją wędrówkę przez zaświaty. Podróż rozpoczyna w piekle, które podzielone jest na 9 kręgów. Pierwszy krąg to przedpiekle. Tam znajdują się dobrzy ludzie, którzy nie zostali ochrzczeni. W przedpieklu nie odczuwają bólu fizycznego, ale nie są też szczęśliwi bo nigdy nie ujrzą oblicza Pana Boga i nie zostaną zbawieni.


W każdym kolejnym kręgu są grzesznicy podzieleni według popełnianych grzechów. Są ci co nie potrafili panować nad zmysłami, ci co nie znali umiaru w jedzeniu i piciu, są samobójcy, leniwi, skąpcy, rozrzutnicy i inni złoczyńcy. Na samym dole piekła przebywa największa bestia – Lucyfer – zdrajca Pana Boga, a towarzyszą mu Judasz, Brutus i Kasjusz.


Po przejściu piekła Dante trafia do czyśćca, który jest górą – na jej wierzchołku znajduje się Raj. Dusze w czyśćcu ciężko pracują aby odkupić swoje grzechy. Mimo wszystko dusze są szczęśliwe bo nadal mają szansę trafić do raju i stanąć przed obliczem Pana Boga.

 

Ostatnim etapem podróży Dantego jest Raj, po którym oprowadza go ukochana Beatrycze. Raj składa się z kilku nieb: niebo Księżyca, niebo Merkurego, niebo Wenus, niebo Słońca, niebo Marsa, niebo Jowisza, niebo Saturna, niebo gwiazd stałych, Premium Mobile i Empireum. Empireum jest ostatecznym celem wędrówki – to miejsce, w którym ogląda się oblicze Pana Boga.

 

Dante Alighieri rozpoczął pracę nad utworem ok. 1308 roku, a zakończył kilka tygodni przed swoją śmiercią w roku 1321. Swoim poematem Dante chciał oddać hołd ukochanej – zmarłej Beatrycze.

 

Boska komedia składa się z trzech ksiąg, a każdą z nich tworzy 33 pieśni, czyli łącznie 99 pieśni, a wraz z pieśnią wstępną – 100. Każda część pisana jest tercyną, czyli zwrotką 3 wersową. Można zauważyć, że najważniejszą liczbą utworu jest 3 i nie jest to przypadkowy zabieg. Liczba 3 jest symbolem Trójcy Świętej.


W 1965 roku Watykan oraz San Marino wydały po cztery znaczki z okazji 700. rocznicy urodzin Dantego Alighieri. Poszczególne znaczki z przebywania Dantego w tych trzech wymiarach przedstawiam w poszczególnych opisach tych zaświatów.


10-lirowy znaczek przedstawia portret Dantego z fresku Rafaela „Disputa” (Dyskutowanie o Najświętszym Sakramencie), który znajduje się w Stanze di Raffaello w Pałacu Watykańskim.
40 - Lire Dante Alighieri (1265-1321), San Marino.

 

77 78

 

Do obrazów Dantego nawiązuje Michał Anioł, we fresku z Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie „Sąd Ostateczny”  1536-1541.


Dusze zbawione umieścił Michał Anioł z lewej strony fresku, z prawej, uosabiające siedem grzechów głównych, dusze potępione. Ich losem zajmują się demony. Pchają i wtrącają je w piekielne czeluści.


Na ogromnym fresku 400 postaci umieścił Michał Anioł w grupach. Dominującą postacią, wokół której rozgrywa się scena jest otoczony aurą Pan Chrystus Sędzia z gestem władczym, nakazującym ogłosił Sąd. (Ew. Mateusza 25: 31-46). Przy jego prawym boku siedzi na chmurze Matka Boska, odwraca głowę, jest sama, Synowi Człowieczemu pozostawia decyzję osądzenia.


U góry fresku, ponad chmurami, w lunetach umieścił Michał Anioł dwa zastępy aniołów dzierżących symbole Męki Pańskiej.


Dookoła Marii i Pana Chrystusa stoją poruszeni apostołowie, święci i męczennicy z atrybutami męczeństwa: Wawrzyniec z rusztem, Bartłomiej z nożem i własną skórą, na której Michał Anioł umieścił swój autoportret, Apostoł Szymon z piłą, św. Błażej ze zgrzebłem, św. Szymon z Cyreny z krzyżem, św. Katarzyna z połamanym kołem, św. Sebastian z pękiem strzał.


Pod świętymi umieszczona jest grupa dmących w trąby aniołów Apokalipsy. Budzą dusze zbawione, odzyskujące ciało, które unoszą się, czasem z pomocą innych do góry, do nieba. Pójdą do strefy dusz sprawiedliwych, która na fresku umieszczona jest ponad Panem Chrystusem.


U dołu fresku widać pieczarę – wrota piekieł, a obok na tafli jeziora unosi się łódź Charona z nim samym na pokładzie. Na łódź ładowani są zmarli, których Charon, straszny starzec, przewozi przez rzekę Styks do świata podziemnego.

 

92

 

Katarzynę Aleksandryjską możemy również zobaczyć na drezdeńskim małoformatowym tryptyku Jana van Eycka. Dzieło z 1437 r., malowane olejem na dębie, znajduje się w Gemäldegalerie Alte Meister w Dreźnie. Po otwarciu przedstawia Madonnę na tronie, a po zamknięciu przedstawia scenę Zwiastowania.


Trzy panele przedstawiają przedni przekrój trójnawowego wnętrza kościoła. W środku widać Maryję z Dzieciątkiem Jezus, a po lewej klęczącą dawczynię wraz z Archaniołem Michałem. Prawy panel przedstawia św. Katarzynę z jej atrybutami, kołem, mieczem i księgą - ważnymi przedmiotami związanymi z jej legendą.


Madonna zasiada na tronie pośrodku trójnawowej bazyliki i jest owinięta obszernym czerwonym płaszczem z Dzieciątkiem Jezus na kolanach, a jej tron jest tam, gdzie zwykle znajduje się ołtarz. Mozaika tworzy podłogę, a przed tronem rozłożony jest orientalny dywan. Kolorowe marmurowe kolumny oddzielają Madonnę od pozostałych postaci przedstawionych na bocznych skrzydłach. Zgodnie ze średniowieczną tradycją Van Eyck umieszcza w nawie olbrzymią Madonnę.

 

199

 

Centralna część Apokalipsy kończy się właśnie wizją nowego nieba i nowej ziemi, otoczenia nowego Jeruzalem. Dramat apokaliptyczny zbliża się do końca. Pierwszy świat stworzony przeminął, a wszelkie zło uległo zniweczeniu; nastaje teraz końcowa faza Bożego planu. Księga zamyka się wspaniałą wizją nowego Jeruzalem, niebiańskiego miasta, prawdziwego królestwa Bożego.


Po tym, jak Jan ujrzy nowe niebo i nową ziemię, „która nie ma już morza”, anioł zabiera go „w Duchu” na punkt obserwacyjny na „wielkiej i wysokiej górze”, aby ujrzał potomków Nowego Jeruzalem. Ogromne miasto wychodzi z nieba na Nową Ziemię . Szczegółowy opis Nowego Jeruzalem przez Jana zachowuje wiele cech Ogrodu Eden i rajskiego ogrodu, takich jak rzeki, kwadratowy kształt, ściana i Drzewo Życia.


Od 21 rozdziału Apokalipsy Jana rozpoczyna się opis apokaliptycznego Miasta, składającego się z drogocennych metali i kamieni szlachetnych, użytych do budowy jego murów: „I przyszedł jeden z siedmiu aniołów, co trzymają siedem czasz pełnych siedmiu plag ostatecznych i tak się do mnie odezwał: «Chodź, ukażę ci Oblubienicę, Małżonkę Baranka». I uniósł mnie w zachwyceniu na górę wielką i wyniosłą, i ukazał mi Miasto Święte – Jeruzalem, zstępujące z nieba od Boga” (Ap 21, 9-10).


Miasto Święte, Jeruzalem przygotowane przez Pana Boga dla ludzi, ma w swoim centrum samego Pana Boga i Baranka. W Niebiańskiej Jerozolimie nie ma miejsca na świątynię podobną do świątyni z ziemskiej Jerozolimy. W miejscu, w którym panuje pełna wspólnota między Panem Bogiem a ludźmi, nie potrzeba więcej świątyni zbudowanej przez człowieka.


W ostatnim rozdziale Apokalipsy, w Nowym Jeruzalem, nad brzegiem Rzeki Życia, Jan chce oddać pokłon aniołowi, który mu to wszystko pokazał. A wtedy słyszy od anioła, że ma tego nie robić, bo anioł jest jego „współsługą”. Jego i jego braci, proroków – czyli tych, którzy widzą rzeczywistość oczami Pana Boga i dają temu widzeniu świadectwo tym, jak żyją, jak cierpią i jak umierają.


Oryginalna grafika francuska, odcisk na grubym szlachetnym papierze, karta 19 x 26 cm, płyta 16 x 12,5 cm, rok 1798.

 

149

 

Ta ikona św. Jana Teologa jest najbardziej czczoną ikoną Klasztoru Świętego Jana Teologa – prawosławny klasztor leżący na greckiej wyspie Patmos, w miejscu w którym, jak się sądzi, Jan Teolog miał wizje spisane w księdze Apokalipsy. Miejsce jest czczone zarówno przez wyznawców prawosławia, jak i katolików. Według tradycji jest to darowizna cesarza Alexiosa A΄ Komnenos na rzecz Hosios Christodoulos. Oryginalny obraz datowany jest na XII wiek, ale został całkowicie pokryty przemalowaniem w XV wieku. Odniesienie do tej ikony znajduje się w kodeksie z 1200 r., wymieniającym przedmioty znalezione w skarbcu klasztoru.

 

Teolog jest przedstawiony w popiersiu, lekko zwrócony w prawo, trzymając obiema rękami Ewangelię. Ewangelia i nimb (świetlisty otok wokół głowy) Teologa są emaliowane, a repusowane obramowanie ikony pokryte jest srebrnymi i złoconymi laminatami, datowanymi na XII wiek. Hipotezę zamalowania wzmacnia fakt, że nimb z XII wieku nie pasuje dokładnie do głowy teologa, co sugeruje, że pierwotny obraz został zakryty późniejszym. Napis na ikonie został namalowany przez mnicha Daniela Kreteńczyka w XIX wieku. XV-wieczne przemalowanie, przypisywane cyklom kreteńskim, zdaje się zmieniać pierwotny schemat przedstawienia tylko w kilku drobnych szczegółach. Pozycja Teologa, podniesienie stanu emocjonalnego, a także podkreślenie rysów twarzy, jak duże czoło, podkreślone w próbie wyrażenia duchowości i mądrości, to cechy stylu manierystycznego ostatniej fazy XII stulecie. Krawędź ikony o szerokości 9,5 cm pokryta jest ozdobną siatką równych rombów, z których każdy zawiera płaskorzeźbiony kwiat . Ten dekoracyjny grunt przerywa czternaście medalionów wybitnej sztuki, z których każdy zawiera popiersie świętego.

 

255

 

Jan Apostoł, tradycyjnie utożsamiany przez Wschodni Kościół Prawosławny z Janem Ewangelistą i określany jako „Jan Teolog”, jest uważany za zesłanego do Patmos w czasie prześladowań pod rzymskim panowaniem Domicjana pod koniec I wieku. Zgodnie z tradycją, przebywając w jaskini na wyspie, otrzymał serię proroczych wizji, które opowiedział w Apokalipsie, ostatniej księdze Nowego Testamentu (słowo pochodzące z greckiego apokálupsis, „odsłonięcie, objawienie”); dlatego jest również znany jako Jan z Patmos i Jan Objawiciel.

 

Mozaika nad wejściem do Jaskini Apokalipsy. 
 
Miejsce objawień, znane jako Jaskinia Apokalipsy, znajduje się w połowie drogi łączącej port z Chora (głównym miastem), które znajduje się na szczycie góry wyspy. Święta Grota Apokalipsy została przekształcona w miejsce kultu, gdzie odwiedzający mogą zobaczyć wgniecenie na ścianie jaskini, gdzie Ewangelista miał położyć głowę; zgodnie z tradycją Głos Pana Boga można było usłyszeć dochodząc z szczeliny skały, która jest widoczna również dzisiaj. Południowa część jaskini została przekształcona w kościół pod wezwaniem św. Jana Teologa, a później dobudowano kaplicę św. Anny (matki Maryi), włączając jaskinię, do której obecnie wchodzi się przez kaplicę.
 
Grota Apokalipsy - Dziś Święta Grota otoczona jest budynkami klasztoru objawień, których białe ściany wyraźnie wyróżniają się ze skalistego otoczenia. Wraz z klasztorem św. Jana w Chora, jaskinia została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1999 roku.
 
Mówi się, że Jan Teolog żył na wygnaniu na Patmos w I stuleciu naszej ery i otrzymał objawienia Pana Boga w jaskini Apokalipsy. Według Biblii był to ostatni raz, kiedy Pan Bóg przemawiał bezpośrednio do człowieka. Tekst Apokalipsy jest ostatnią księgą Nowego Testamentu. Jest to jeden z najważniejszych tekstów proroczych i eschatologicznych w literaturze teologicznej.
 
Jan usłyszał głos Pana Boga proszący go, aby zapisał objawienie przez wciąż widoczną potrójną szczelinę w ścianie groty. Apokalipsa jest zapowiedzią przyszłego rozwoju ziemi i ludzkości i została zapisana przez Jana w rodzaju listu do siedmiu wspólnot chrześcijańskich w Azji Mniejszej.
 
Dobrze znane słowa wprowadzające do tekstu to: „Ja jestem Alfą i Omegą, początkiem i końcem, mówi Pan Bóg, który jest, który był i który ma przyjść, Wszechmogący”.
 
Wymowny tekst i przerażające wizje miały duży wpływ na tradycję chrześcijańską, wpływając na miliony wierzących w ich myśleniu. Wizyta w Grocie Apokalipsy jest wysoce zalecana - odwiedzający otrzymują podczas pobytu szczegółowe wyjaśnienia od mnicha.
 
Mozaika przedstawia św. Jana Teologa stojącego przed swoją jaskinią i dyktującego Księgę Objawienia swojemu sekretarzowi, skrybie Prochorusowi Cydonesowi .
 
Głowa Jana odwraca się w lewo, w stronę Ręki Pana Boga, która pojawia się z Nieba, sugerowanej przez krawędź jasnoniebieskiego koła. Jego lewa ręka jest podniesiona tak, jakby gestykulował „stać”, podczas gdy jego prawa ręka wydaje się wskazywać na Prochorosa. To tak, jakby mówił: „Czy mógłbyś trochę wolniej, proszę? Mój sekretarz nie nadąża”. Sam Prochoros nie wygląda na zbyt szczęśliwego. Czy marszczy brwi z powodu ciężaru swojej pracy lub naprawdę okropnej treści Apokalipsy?
 
Prochorus był jednym z siedmiu diakonów Kościoła Jerozolimskiego, towarzyszem św. Szczepana, protomęczennika. Uważa się, że był pochodzenia greckiego. Późniejsza tradycja kojarzy go z grupą siedemdziesięciu dwóch uczniów podążających za Panem Jezusem, podczas gdy niektóre pisma łączą go z Janem Apostołem na Patmos. Służył jako biskup Nikomedii w Bitynii, aby ostatecznie ponieść męczeństwo za wiarę w Pana Jezusa Chrystusa w Antiochii.
 
280